„Cześć pracy. O kulturze zap*dolu”, Zofia Smełka-Leszczyńska, Wyd. Krytyki Politycznej 2024.
recenzja
Zofia Smełka-Leszczyńska, badaczka kultury, psycholożka, aktywistka i autorka, w swojej książce „Cześć pracy. O kulturze zap*dolu” bierze pod lupę dominujące dziś w Polsce wyobrażenia o pracy. Z dużą uważnością analizuje język, jakim posługują się pracodawcy, szczególnie w ogłoszeniach rekrutacyjnych, gdzie pełno jest sloganów o „rodzinnej atmosferze” czy „dynamicznym zespole”. Smełka-Leszczyńska pokazuje, co kryje się za tymi formułkami i jak wpływają one na nasze myślenie o zatrudnieniu.
Choć książkę czyta się lekko i szybko, niektórym może się wydawać, że przedstawione obserwacje są nam już znane, w końcu wszyscy mieliśmy styczność z rynkiem pracy. Jednak autorka potrafi wydobyć z pozornie oczywistych zjawisk te elementy, które działają na nas na poziomie podświadomości. Dzięki temu lektura skłania do zastanowienia się nad tym, co zwykle przyjmujemy bezrefleksyjnie. Smełka-Leszczyńska okazuje dużo empatii osobom zmęczonym nieustanną presją samorozwoju i produktywności.
Ważnym wątkiem książki jest opis przemian, jakie dokonały się w podejściu do pracy po transformacji ustrojowej. Autorka pokazuje, jak w kapitalizmie praca zaczęła być postrzegana jako kluczowy element tożsamości i miara sukcesu, a pogoń za dobrobytem stała się w zasadzie normą. Jednocześnie stawia pytania, które wielu z nas wciąż boi się głośno wypowiedzieć: czy mamy prawo mówić, że praca nie jest naszym życiowym spełnieniem? Że może być jedynie środkiem do utrzymania, a centrum życia znajduje się gdzie indziej?
Choć Smełka-Leszczyńska wyraźnie wskazuje na różne nadużycia i patologie obecne na rynku pracy, nie proponuje systemowych rozwiązań. Koncentruje się raczej na diagnozie problemu niż na tworzeniu recept. Opisuje realia zarówno pracowników fizycznych, jak i biurowych, pokazując, jak różne grupy zmagają się z podobnymi oczekiwaniami i presją.
„Cześć pracy” sprawdza się świetnie jako punkt wyjścia do głębszej refleksji nad tym, jakie miejsce praca powinna zajmować w naszym życiu. Autorka nazywa wprost to, co wielu z nas intuicyjnie czuje: że kult kariery bywa pułapką, ogłoszenia rekrutacyjne często manipulują emocjami, a nadmierna produktywność nie przekłada się na dobrostan pracowników, za to często przynosi korzyści właścicielom firm. Dla osób dopiero rozpoczynających życie zawodowe książka może być niepokojąca, ale jednocześnie daje wiedzę na temat patologii. To wartościowa lektura, która prowokuje do zadawania ważnych pytań i zachęca do świadomego wybierania własnej ścieżki.
Anita Dzierżanowska
Listopad 2025
