UWAGA!

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Czytaj więcej…

Zrozumiałem
ŚWIAT
 
STYCZEŃ
 
(100) 1 I 1919
Urodził się J.D. Salinger, właśc. Jerome David Salinger, amerykański pisarz (zm. 27 I 2010).
 
(210) 4 I 1809
Urodził się Louis Braille, francuski twórca alfabetu dla niewidomych, nazwanego później alfabetem Braille’a, organista (zm. 6 I 1852).
 
(180) 19 I 1839
Urodził się Paul Cézanne, francuski malarz postimpresjonistyczny, którego twórczość stanowi pomost pomiędzy impresjonizmem i kubizmem (zm. 22 X 1906).
 
(170) 22 I 1849
Urodził się August Strindberg, szwedzki pisarz, twórca dramatów, powieści, esejów i utworów poetyckich, uznawany za ojca współczesnego teatru. przedstawiciel naturalizmu i prekursora ekspresjonizmu (zm. 14 V 1912).
 
(30) 23 I 1989
Zmarł Salvador Dali, hiszpański malarz i grafik, jeden z głównych przedstawicieli surrealizmu (ur. 11 V 1904).
 
(260) 25 I 1759
Urodził się Robert Burns, narodowy poeta szkocki, prekursor romantyzmu (zm. 21 VII 1796).
 
(10) 27 I 2009
Zmarł John Updike, amerykański pisarz i poeta (ur. 18 III 1932).
 
(80) 28 I 1939
Urodził się William Butler Yeats, irlandzki poeta, dramaturg i filozof, twórca literackiego odrodzenia Irlandzkiego, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1923 r. (ur. 13 VI 1865).
 
(120) 29 I 1899
Zmarł Alfred Sisley, francuski malarz impresjonista (ur. 30 X 1893).


LUTY
 
(210) 3 II 1809
Urodził się Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy, niemiecki kompozytor okresu romantyzmu (zm. 4 XI 1847).
 
(20) 8 II 1999
Zmarła Iris Murdoch, angielska powieściopisarka, autorka sztuk teatralnych, eseistka (ur. 15 VI 1919).
 
(210) 12 II 1809
Urodził Charles Robert Darwin, angielski przyrodnik i geolog, twórca teorii ewolucji (zm. 19 IV 1882).
 
 (240) 14 II 1779
Zmarł James Cook, angielski żeglarz i odkrywca, kartograf, astronom, organizator i kierownik trzech wypraw dookoła świata (ur. 22 X 1728).
 
(50) 26 II 1969
Zmarł Karl Jaspers, niemiecki filozof i psychiatra, jeden z głównych przedstawicieli egzystencjalizmu (ur. 23 II 1883).


MARZEC
 
(20) 7 III 1999
Zmarł Stanley Kubrick, amerykański reżyser, scenarzysta, montażysta i producent filmowy (ur. 26 VII 1928).
 
(150) 8 III 1869
Zmarł Louis Hector Berlioz, francuski kompozytor, twórca symfonii romantycznej, prekursor nowoczesnej kolorystyki, którego twórczość nadała kierunek rozwoju XIX-wiecznej symfonice; pisarz i krytyk muzyczny (ur. 11 XII 1803).
 
(140) 14 III 1879
Urodził się Albert Einstein, niemiecki fizyk teoretyczny, twórca teorii względności, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1921 r. (zm. 18 IV 1955).
 
(180) 16 III 1839
Urodził się Sully Prudhomme, właśc. René François Armand Prudhomme, francuski poeta, początkowo przedstawiciel parnasizmu; twórca poematów filozoficznych, pierwszy w historii laureat Literackiej Nagrody Nobla – nagrodę otrzymał w 1901 roku (zm. 6 IX 1907).
 
(180) 21 III 1839
Urodził się Modest Musorgski, kompozytor rosyjski, jeden z głównych przedstawicieli szkoły narodowej w muzyce rosyjskiej XIX wieku (zm. 28 III 1881).
 
(60) 26 III 1959
Zmarł Raymond Thornton Chandler, amerykański autor powieści i opowiadań kryminalnych z gatunku crime fiction, scenarzysta (ur. 23 VII 1888).
 
(130) 31 III 1889
Oficjalne otwarcie wieży Eiffla w Paryżu.
 
(210) 31 III lub 1 IV 1809
Urodził się Nikołaj Gogol, rosyjski pisarz, poeta, dramaturg i publicysta, klasyk literatury rosyjskiej (zm. 4 III 1852).
 

KWIECIEŃ
 
(130) 7 IV 1889
Urodziła się Gabriela Mistral, właściwie Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga, chilijska poetka, dyplomatka i działaczka oświatowa, laureatka Literackiej Nagrody Nobla w 1945 roku; była pierwszą nagrodzoną w dziedzinie literatury osobą pochodzącą z Ameryki Łacińskiej (zm. 10 I 1957).
 
(160) 8 IV 1859
Urodził się Edmund Husserl, niemiecki matematyk i filozof, jeden z głównych twórców fenomenologii (zm. 27 IV 1938).
 
(260) 14 IV 1759
Zmarł Georg Friedrich Händel, niemiecki kompozytor późnego baroku, twórca licznych gatunków muzyki baroku, między innymi opery i oratoria, zaliczany do najwybitniejszych twórców muzyki późnego baroku (ur. 23 II 1685).
 
(130) 16 IV 1889
Urodził się Charlie Chaplin, właśc. Charles Spencer Chaplin, angielski aktor i reżyser okresu kina niemego, później także filmów dźwiękowych, producent, scenarzysta i kompozytor muzyki filmowej (zm. 25 XII 1977).
 
(320) 21 IV 1699
Zmarł Jean-Baptiste Racine, francuski dramaturg, przedstawiciel późnobarokowego klasycyzmu, zaliczany do trójki wielkich francuskich dramatopisarzy obok Moliera i Corneille’a, członek Akademii Francuskiej (ur. 21 XII 1639).
 
(10) 21 IV 2009
Uruchomienie Światowej Biblioteki Cyfrowej.
 
(120) 22 IV 1899
Urodził się Vladimir Nabokov, właśc. Władimir Władimirowicz Nabokow, rosyjski i amerykański pisarz, filolog, pedagog (zm. 2 VII 1977).
 
(130) 26 IV 1889
Urodził się Ludwig Wittgenstein, filozof zajmujący się kwestiami języka i logiki, propagator neopozytywizmu, badacz pragmatyki (zm. 29 IV 1951).
 
(110) 30 IV 1909
Urodził się Benjamin David „Benny” Goodman, amerykański muzyk jazzowy, klarnecista, zwany „królem swingu” (zm. 13 VI 1986).
 

MAJ

(500) 2 V 1519
Urodził się Leonardo da Vinci, włoski renesansowy malarz, architekt, filozof, muzyk, pisarz, odkrywca, matematyk, mechanik, anatom, wynalazca, geolog, rzeźbiarz (zm. 15 IV 1452).
 
(550) 3 V 1469
Urodził się Niccolò di Bernardo dei Machiavelli, prawnik, filozof, pisarz społeczny i polityczny, historyk i dyplomata florencki, jedna z postaci włoskiego odrodzenia (zm. 21 VI 1527).
 
(90) 4 V 1929
Urodziła się Audrey Hepburn, właśc. Audrey Kathleen Ruston, brytyjska aktorka filmowa i teatralna, działaczka humanitarna, filantropka, modelka, tancerka, ikona kultury popularnej, symbol seksu lat 60. XX wieku (zm. 20 I 1993).
 
(70) 6 V 1949
Zmarł Maurice Maeterlinck, belgijski dramaturg, poeta, eseista, piszący w języku francuskim, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1911 roku (ur. 29 VIII 1862).
 
(120) 10 V 1899
Urodził się Fred Astaire, właśc. Frederick Austerlitz, amerykański aktor, tancerz, wokalista (zm. 22 VI 1987).
 
(160) 15 V 1859
Urodził się Pierre Curie, francuski fizyk, wykładowca na Uniwersytecie Paryskim, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1903 roku, współodkrywca polonu i radu, badacz magnetycznych właściwości kryształów (zm. 19 IV 1906).
 
(90) 16 V 1929
Pierwsze wręczenie Oscara – nagrody Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej.

 
(220) 20 V 1799
Urodził się Honoré de Balzac, powieściopisarz francuski, jeden z najważniejszych twórców współczesnej powieści europejskiej (zm. 18 VIII 1850).
 
(160) 22 V 1859
Urodził się Arthur Conan Doyle, angielski pisarz, lekarz, wolnomularz, czołowy przedstawiciel nurtu powieści detektywistycznych, twórca postaci detektywa Sherlocka Holmesa (zm. 7 VII 1930).
 
(210) 31 V 1809
Zmarł Franz Joseph Haydn, austriacki kompozytor klasycyzmu, najstarszy z tzw. trzech klasyków wiedeńskich, obok Wolfganga Amadeusa Mozarta i Ludwiga van Beethovena (ur. 31 III 1732).
 
(200) 31 V 1819
Urodził się Walter „Walt” Whitman, amerykański poeta i prozaik, uważany za jednego z prekursorów współczesnej literatury amerykańskiej, okrzyknięty mianem „największego amerykańskiego poety” oraz ojca wiersza wolnego (zm. 26 III 1892).


CZERWIEC
 
(120) 3 VI 1899
Zmarł Johann Strauss (syn), austriacki kompozytor, dyrygent i skrzypek, rozsławiony przez walce taneczne swojego autorstwa („Nad pięknym modrym Dunajem”), przedstawiciel tzw. dynastii Straussów (ur. 25 X 1825).
 
(220) 6 VI 1799
Urodził się Aleksander Puszkin, rosyjski pisarz i przedstawiciel romantyzmu rosyjskiego, klasyk literatury rosyjskiej, reformator rosyjskiego języka literackiego (zm. 10 II 1837).
 
(420) 6 VI 1599
Urodził się Diego Rodríguez de Silva y Velázquez, hiszpański malarz, przedstawiciel baroku, portrecista, nadworny malarz króla Filipa IV (zm. 6 VIII 1660).
 
(70) 10 VI 1949
Zmarła Sigrid Undset, norweska powieściopisarka, laureatka Literackiej Nagrody Nobla w 1928 roku (ur. 20 V 1882).
 
(200) 10 VI 1819
Ur. Jean Courbet, francuski malarz-realista (zm. 31 XII 1877).
 
(120) 11 VI 1899
Urodził się Yasunari Kawabata, prozaik i poeta japoński, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1968 roku, którą otrzymał jako pierwszy pisarz japoński (zm. 16 IV 1972).
 
(200) 20 VI 1819
Urodził się Jacques Offenbach, francuski kompozytor, twórca operetki paryskiej (zm. 5 X 1880).
 
(130) 23 VI 1889
Urodziła się Anna Achmatowa, właśc. Anna Andriejewna Gorienko, jedna z najwybitniejszych rosyjskich poetek XX wieku, czołowa przedstawicielka modernizmu i akmeizmu (zm. 5 III 1966).
 
(10) 25 VI 2009
Zmarł Michael Jackson, amerykański muzyk, artysta estradowy, tancerz, aktor, kompozytor, autor tekstów, znany jako jeden z najlepszych wykonawców muzyki pop i jeden z najpopularniejszych muzyków w historii, nazywany „królem popu” (zm. 29 VIII 1958).
 
(90) 29 VI 1929
Urodziła się Oriana Fallaci, włoska dziennikarka i pisarka, autorka wywiadów, jedna z najbardziej znanych dziennikarek XX wieku (zm. 15 IX 2006).
 

LIPIEC
 
(160) 6 VII 1859
Urodził się Carl Gustaf Verner von Heidenstam, szwedzki poeta i prozaik, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1916 roku (zm. 20 V 1940).
 
(180) 8 VII 1839
Urodził się John Davison Rockefeller, amerykański przedsiębiorca, filantrop i fundator Uniwersytetu Chicagowskiego, uważany za najbogatszego człowieka w historii (zm. 23 V 1937).
 
(510) 10 VII 1509
Urodził się Jan Kalwin, francuski teolog protestancki, kaznodzieja, pisarz, twórca jednej z doktryn religijnych – ewangelicyzmu reformowanego (zm. 27 V 1564).
 
(50) 20 VII 1969
Pierwsze lądowanie człowieka na Księżycu podczas misji statku kosmicznego Apollo 11; załoga w składzie Neil Armstrong – dowódca, Buzz Aldrin – pilot modułu księżycowego oraz Michael Collins – pilot modułu dowodzenia przebywała na Księżycu 22 godziny.
 
(120) 21 VII 1899
Urodził się Ernest Hemingway, amerykański pisarz i dziennikarz, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1954 roku (zm. 2 VII 1961).


SIERPIEŃ
 
(200) 1 VIII 1819
Urodził się Herman Melville, amerykański powieściopisarz, poeta i eseista (zm. 28 IX 1891).
 
(160) 4 VIII 1859
Urodził się Knut Hamsun, norweski pisarz, prekursor modernistycznych tendencji w powieści psychologicznej oraz egzystencjalnej, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1920 r. (zm. 19 II 1952).
 
(210) 6 VIII 1809
Urodził się Alfred Tennyson, angielski poeta i dramatopisarz, największy poeta postromantyzmu wiktoriańskiego (zm. 6 X 1892).
 
(50) 6 VIII 1969
Zmarł Theodor W. Adorno, właściwie Theodor Ludwig Wiesengrund, niemiecki filozof, socjolog, teoretyk muzyki i kompozytor, czołowy przedstawiciel „szkoły frankfurckiej” i współtwórca teorii krytycznej (ur. 11 IX 1903).
 
(120) 13 VIII 1899
Urodził się Alfred Joseph Hitchcock, angielski reżyser, scenarzysta i producent, określany mianem „mistrza suspensu” (29 IV 1980).
 
(70) 16 VIII 1949
Zmarła Margaret Mitchell, właśc. Margaret Munnerlyn Marsh, amerykańska pisarka (ur. 8 XI 1900).
 
(200) 19 VIII 1819
Zmarł James Watt, szkocki inżynier i wynalazca, twórca kilku kluczowych ulepszeń konstrukcji maszyny parowej, dzięki którym maszyny te zapoczątkowały rewolucję przemysłową; od jego nazwiska nazwano jednostkę mocy – wat (ur. 19 I 1736).
 
(120) 24 VIII 1899
Urodził się Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo, argentyński pisarz, poeta i eseista (zm. 14 VI 1986).
 
(270) 28 VIII 1749
Urodził się Johann Wolfgang Goethe, najwybitniejszy niemiecki poeta okresu klasycyzmu, prekursor romantyzmu, dramaturg, prozaik, uczony i polityk (zm. 22 III 1832).
 

WRZESIEŃ
 
(30) 4 IX 1989
Zmarł Georges Joseph Christian Simenon, pisarz, twórca powieści kryminalnych (ur. 13 II 1903).
 
(110) 7 IX 1909
Urodził się Elia Kazan, właśc. Elia Kazanjoglous, amerykański pisarz, reżyser filmowy i teatralny pochodzenia greckiego (zm. 28 IX 2000).
 
(70) 8 IX 1949
Zmarł Richard Strauss, niemiecki kompozytor muzyki późnego romantyzmu, dyrygent (ur. 11 VI 1864).
 
(450) 9 IX 1569
Zmarł Pieter Bruegel (starszy), niderlandzki malarz okresu renesansu, zwano go „chłopskim” ze względu na tematykę jego obrazów (ur. ok. 1525).
 
(170) 14 IX 1849
Urodził się Iwan Pawłow, rosyjski fizjolog, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny za wieloletnie badania nad fizjologią trawienia – tym samym został jej pierwszym rosyjskim laureatem w 1904 roku (zm. 27 II 1936).
 
(10) 14 IX 2009
Zmarł Patrick Swayze, amerykański aktor filmowy i telewizyjny, tancerz, piosenkarz i choreograf (ur. 18 VIII 1952).
 
(230) 15 IX 1789
Urodził się James Fenimore Cooper, powieściopisarz amerykański, jeden z twórców literatury amerykańskiej, autor powieści przygodowo-awanturniczych, których akcja rozgrywa się podczas walk z Indianami i Francuzami w drugiej połowie XVIII wieku (zm. 14 IX 1851).
 
(80) 23 IX 1939
Zmarł Zygmunt Freud, neurolog i psychiatra austriacki, twórca psychoanalizy, pedagog (ur. 6 V 1856).
 
(120) 26 IX 1889
Urodził się Martin Heidegger, niemiecki filozof; myśl filozoficzna Heideggera bywa uznawana za jedną z najważniejszych w filozofii XX wieku (zm. 26 V 1976).
 

PAŹDZIERNIK
 
(50) 2 X 1968
Zm. Marcel Duchamp, właśc. Henri-Robert-Marcel Duchamp, francuski malarz związany z kubizmem, dadaizmem i surrealizmem, szachista (ur. 28 VII 1887).
 
(40) 9 X 1978
Zm. Jacques Brel, belgijski bard, kompozytor, piosenkarz i aktor (ur. 8 IV 1929).
 
(130) 16 X 1888
Ur. Eugene O’Neill, amerykański dramaturg, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1936 roku (zm. 27 XI 1953).
 
(100) 17 X 1918
Ur. Rita Hayworth, właśc. Margarita Carmen Cansino, amerykańska aktorka i tancerka (zm. 14 V 1987).
 
(180) 25 X 1838
Ur. Georges Bizet, właśc. Alexandre-César-Léopold Bizet, francuski kompozytor piszący przede wszystkim opery (zm. 3 VI 1875).
 
(290) 27 X 1728
Ur. James Cook, angielski żeglarz i odkrywca, kartograf, astronom (zm. 14 II 1779).
 

LISTOPAD
 
(350) 4 X 1669
Zmarł Rembrandt Harmenszoon van Rijn, holenderski malarz, rysownik i grafik barokowy, uważany za jednego z największych artystów europejskich i światowych (ur. 15 VII 1606).
 
(100) 11 X 1919
Zmarł Karl Adolph Gjellerup, duński poeta, dramaturg i powieściopisarz, przedstawiciel tzw. przełomu modernistycznego, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1917 roku (ur. 2 VI 1857).
 
(120) 11 X 1899
Zmarł James Joule, fizyk angielski, który odkrył prawo przemiany prądu elektrycznego na ciepło (prawo Joule'a), prowadził także badania nad bezpośrednią zamianą energii mechanicznej na ciepło oraz pośrednią poprzez sprężanie gazów; za jego zasługi dla fizyki jednostka energii została nazwana jego nazwiskiem w układzie SI (J – dżul) (ur. 24 XII 1818).
 
(160) 18 X 1859
Urodził się Henri Bergson, pisarz i filozof francuski, twórca intuicjonizmu, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1927 roku (zm. 4 I 1941).
 
 (170) 18 X 1849
Urodził się Edgar Allan Poe, amerykański poeta, nowelista, krytyk literacki i redaktor, przedstawiciel romantyzmu w literaturze amerykańskiej, twórca gatunku noweli kryminalnej; stworzył także pierwszą w literaturze postać detektywa – C. Auguste’a Dupina (ur. 18 I 1809).
 
(110) 19 X 1899
Urodził się Miguel Ángel Asturias, gwatemalski pisarz, poeta, dziennikarz, opozycjonista i dyplomata, przedstawiciel nurtu realizmu magicznego, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1967 roku (zm. 9 VI 1974).
 
(90) 21 X 1929
Urodziła się Ursula Kroeber Le Guin, amerykańska pisarka, autorka książek SF i fantasy, z których wiele zaliczanych jest do klasyki gatunku (zm. 22 I 2018).
 
(100) 22 X 1919
Urodziła się Doris May Lessing, angielska pisarka, laureatka Literackiej Nagrody Nobla w 2007 roku (zm. 17 XI 2013).
 
(60) 29 X 1959
Pierwsze pojawienie się postaci Asteriksa z serii komiksów René Goscinny'ego w magazynie „Pilote” we Francji.
 
(10) 30 X 2009
Zmarł Claude Lévi-Strauss, francuski antropolog, twórca strukturalizmu w antropologii kulturowej (ur. 28 XI 1908).
 
(140) 5 XI 1879
Zmarł James Clerk Maxwell, szkocki fizyk i matematyk, autor wielu wybitnych prac z zakresu elektrodynamiki, kinetycznej teorii gazów, optyki i teorii barw (ur. 13 VI 1831).
 
(260) 10 XI 1759
Urodził się Friedrich Schiller, niemiecki poeta, filozof, historyk, estetyk, teoretyk teatru i dramaturg, przedstawiciel tzw. klasyki weimarskiej (zm. 9 V 1805).
 
(150) 22 XI 1869
Urodził się André Gide, poeta, dramatopisarz i eseista francuski, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1947 roku (zm. 19 II 1951).


GRUDZIEŃ
 
(100) 3 XII 1919
Zmarł Auguste Renoir, właśc. Pierre-Auguste Renoir, francuski malarz i rzeźbiarz, współtwórca i jeden z czołowych przedstawicieli impresjonizmu (ur. 25 II 1841).
 
(130) 12 XII 1889
Zmarł Robert Browning, angielski poeta i dramatopisarz (ur. 7 V 1812).
 
(20) 13 XII 1999
Zmarł Joseph Heller, amerykański pisarz (ur. 1 V 1923).
 
(160) 16 XII 1859
Zmarł Wilhelm Karl Grimm, niemiecki filolog, członek Akademii Nauk w Berlinie, brat Jacoba Ludwiga Karla Grimma, zbieracz baśni i podań ludowych oraz autor prac naukowych (ur. 24 II 1786).
 
(140) 18 XII 1879
Urodził się Paul Klee, malarz szwajcarski, związany z różnymi kierunkami: ekspresjonizmem, kubizmem i surrealizmem (zm. 29 VI 1940).
 
(30) 22 XII 1989
Zmarł Samuel Beckett, irlandzki dramaturg, prozaik i eseista, tworzący początkowo w języku angielskim, a od 1945 – francuskim, jeden z twórców teatru absurdu, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1969 roku (ur. 13 IV 1906).
 
(150) 31 XII 1869
Urodził się Henri Matisse, malarz, grafik i rzeźbiarz francuski, czołowy przedstawiciel fowizmu (zm. 3 XI 1954).

 
(80) 25 XII 1938
Zm. Karel Čapek, jeden z najważniejszych czeskich pisarzy XX wieku, twórca awangardowej prozy czeskiej (ur. 9 I 1890).